TS. Nguyễn Thành Hải truyền lửa STEAM: "Sáng tạo là đích đến của giáo dục hiện đại"
“Trong kỷ nguyên số, khi tri thức nhân loại bùng nổ và thay đổi theo từng ngày, giáo dục STEAM không còn là một khái niệm xa lạ mà đã trở thành cầu nối sống còn dẫn dắt thếhệ trẻ đến với đổi mới và sáng tạo”. Đó là thông điệp cốt lõi mà TS. Nguyễn Thành Hải - Viện trưởng Viện STEAM, Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TP.HCM (UMT), đã chia sẻ cùng gần 1.000 học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn (TP.HCM).
STEAM là gì và vì sao quan trọng trong thời đại AI?
Giáo dục STEAM (Science - Khoa học, Technology - Công nghệ, Engineering - Kỹ thuật, Arts - Nghệ thuật, Mathematics - Toán học) không còn là một khái niệm xa lạ mà đã trở thành cầu nối giúp thế hệ trẻ tiếp cận đổi mới và sáng tạo.
STEAM không chỉ tập hợp những môn học riêng lẻ mà là sự kết nối và hội tụ giữa các lĩnh vực, nơi kiến thức được đan xen để tạo nên một cách tiếp cận toàn diện hơn khi:
Xóa bỏ sự phân mảnh: Thay vì học riêng lẻ từng môn, STEAM khuyến khích sự liên kết giữa các môn học. Ví dụ, sự kết hợp giữa Sinh học và Toán học tạo nên ngành Sinh tin học hay Công nghệ thông tin được ứng dụng trong bảo vệ môi trường.
Vai trò của Nghệ thuật (Arts): Chữ “A” không chỉ là nghệ thuật mà còn bao gồm khoa học xã hội, nhân văn, triết học và lịch sử, giúp cân bằng và thúc đẩy các yếu tố kỹ thuật.
Sự khác biệt giữa giáo dục truyền thống và STEAM
Mở đầu buổi Workshop, TS. Nguyễn Thành Hải đã làm rõ khái niệm giáo dục STEAM thông qua 14 năm làm việc tại Hoa Kỳ. Theo Thầy, điểm khác biệt lớn nhất giữa giáo dục truyền thống và STEAM là sự chuyển dịch từ “Hands-on” (thực hành) sang “Minds-on” (tư duy sáng tạo).
Điều này nhấn mạnh khả năng giải quyết vấn đề thực tế khi học sinh không chỉ làm bài tập trên giấy mà còn phải quan sát cuộc sống, đặt câu hỏi và sử dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề xung quanh. “Nếu học tập mà chỉ lặp lại những gì đã có, chúng ta chỉ là một cuốn sách di động sao chép lại người khác. Sáng tạo chính là nhiệm vụ, là đích đến cuối cùng của giáo dục”, Thầy Hải chia sẻ.
Kỷ nguyên AI và sự bùng nổ tri thức
Theo TS. Nguyễn Thành Hải, tốc độ phát triển tri thức của nhân loại đang tăng nhanh chưa từng có:
Trước đây, mất 1.900 năm để tri thức con người tăng lên gấp đôi.
Đến cuối thế kỷ 20, con số này rút ngắn còn 25 năm.
Hiện nay, với sự hỗ trợ của AI (Trí tuệ nhân tạo), tri thức có thể tăng gấp đôi chỉ trong vài tuần, thậm chí vài ngày.
Thầy cũng giới thiệu nhiều công nghệ tương lai như robot siêu chính xác, chip cấy não điều khiển máy tính bằng ý nghĩ hay vaccine phun sương. Những thay đổi này đều đòi hỏi thế hệ trẻ phải có tư duy liên ngành và khả năng thích nghi cao.
Cách học sinh lựa chọn ngành trong khối STEAM
Trước băn khoăn về việc lựa chọn ngành học, TS. Nguyễn Thành Hải đưa ra 4 yếu tố quan trọng:
Sự yêu thích: Phải dựa trên trải nghiệm và hiểu biết, tương tác thực tế.
Nhu cầu thị trường: Tìm hiểu khả năng tuyển dụng thực tế nhiều hay ít.
Cơ sở đào tạo: Lựa chọn môi trường phù hợp để phát triển.
Giá trị lao động: Ngành nghề đó mang lại thu nhập và đóng góp như thế nào cho xã hội.
Thầy cũng tiết lộ mức lương hấp dẫn của giáo viên STEAM tại Hoa Kỳ (khởi điểm khoảng 68.000 USD/năm và lên đến hơn 81.000 USD/năm sau 10 năm) để khẳng định tầm quan trọng của việc truyền cảm hứng trong lĩnh vực này.
Kỹ năng thiết yếu để AI không thể thay thế
Trước sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT, TS. Nguyễn Thành Hải khẳng định AI có thể tính toán nhanh hơn con người, nhưng không thể thay thế con người ở các đặc quyền:
Khả năng đặt câu hỏi và hoài nghi giúp con người vượt xa AI vì AI chỉ trả lời còn con người mới là thực thể biết đặt ra những câu hỏi thú vị và đi sâu vào bản chất.
Yếu tố đạo đức và lý lẽ thể hiện ở khả năng phân tích dựa trên nền tảng đạo đức, điều mà máy móc vẫn chưa làm được.
Sự tưởng tượng là đặc trưng riêng của trí tuệ con người mà học sinh cần nuôi dưỡng thông qua việc đọc sách và quan sát thế giới.
Đừng sợ thất bại và hãy luôn đọc sách
Thầy Hải định nghĩa lại chữ FAIL (thất bại) một cách đầy cảm hứng F-A-I-L là First Attempt In Learning (nỗ lực đầu tiên trong việc học), từ đó khích lệ học sinh nhìn nhận thất bại như một phần tất yếu của quá trình trưởng thành.
Đồng thời Thầy cũng khuyên các em đừng bao giờ từ bỏ việc đọc sách vì dù AI có thể tạo sinh văn bản thì sự tưởng tượng và sáng tạo độc lập hình thành từ việc đọc vẫn là đặc quyền mà máy móc không bao giờ có được.
Thông điệp cho thế hệ trẻ trong thời đại công nghệ
Kết thúc buổi Workshop, thông điệp lớn nhất mà TS. Nguyễn Thành Hải gửi gắm chính là: “May mắn chỉ xảy ra khi chúng ta có sự chuẩn bị. Hãy chuẩn bị ngay từ bây giờ bằng cách không ngừng học hỏi, nuôi dưỡng sự tò mò và khám phá không ngừng cái mới. Đừng bao giờ hài lòng với chính mình”. Thầy khuyến khích các em học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn hãy luôn duy trì sự tò mò, dấn thân vào các cuộc thi khoa học kỹ thuật và không ngừng học hỏi mỗi ngày để làm chủ công nghệ thay vì lệ thuộc vào nó.
Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, giáo dục STEAM không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện tư duy sáng tạo và khả năng thích nghi. UMT hy vọng đây chính là nền tảng quan trọng để thế hệ trẻ làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị trong tương lai.
